Türkiye’de son dokuz yılda çocukların karıştığı cinayet olayları yüzde 131, uyuşturucu ticaretiyle bağlı kabahatleri yüzde 119 arttı. Şiddete maruz kalan çocuk sayısı 2020’den 2024’e yüzde 156 artarak 279 bin 620’ye ulaştı. 2024’te suça sürüklenip süreç gören çocuk sayısı ise 202 bin 778. 15 yaşındaki her dört çocuktan biri okulda çeteler ve silah/bıçak taşıyan öğrenci gördüğünü söylüyor.

Eğitim Islahatı Teşebbüsü (ERG), okullarda şiddetin önlenebilmesine yönelik tekliflerinin yer aldığı “Bağları Sıkılaştırmak: Adil, İnançlı ve Barışçıl Okullar için Öneriler” başlıklı siyaset notunu yayımladı. Evrakta okullarda yaşanan silahlı hücumların ve artan şiddet olaylarının mevzuyu siyaset önceliği haline getirdiği vurgulandı. Okulun inançlı olmasının, çocukların ömür, gelişim, eğitim ve şiddetten korunma haklarından doğan bir devlet yükümlülüğü olduğunun altı çizildi.

ERG Eğitim Gözlemevi Koordinatörü Burcu Meltem Arık tarafından hazırlanan siyaset notunda yer alan teklifler şöyle:

Yönetişim, izleme ve hesap verebilirlik düzeneklerinin güçlendirilmesi: Okulun inançlı olması, devlet yükümlülüğünde bir insan hakları problemi olarak ele alınmalı ve MEB uyumunda çok paydaşlı kurullar aracılığıyla yönetilmelidir.

ERKEN TESPİT

Erken tespit, izleme ve müdahale süreçlerinin aktifleştirilmesi: Tüm şiddet çeşitlerini standart biçimde kaydeden ulusal bir data ve izleme sistemi kurulmalı, kurumlar ortası bilgi paylaşımı protokolleri belirlenmelidir.

Güvenli müracaat yolları ve bildirim sistemlerinin güçlendirilmesi: Öğrenciler ve öğretmenler için anonim ve erişilebilir müracaat kanalları oluşturulmalı, bildiren kişinin kimliği ve güvenliği garanti altına alınmalıdır. Müracaatları almakla sorumlu ünite ve bireyler belirlenmeli, her müracaat kayıt altına alınmalı ve süreç başvuran bireye nizamlı olarak bildirilmelidir.

SOSYAL HİZMET UZMANI

Psikososyal takviye, rehberlik, toplumsal hizmet ve onarıcı müdahale sistemlerinin birlikte güçlendirilmesi: Rehber öğretmen/psikolojik danışman sayısı öğrenci sayısı ve okulun gereksinimlerine nazaran artırılmalı, okullara toplumsal hizmet uzmanı atanmalıdır.

Okul içinde münasebetlerin, normların ve statü yapılarının dönüştürülmesi: Ayrımcılığı engelleyen açık kurallar oluşturulmalı, okul içindeki örtük normlar görünür kılınmalıdır. Öğrenciler için görünürlük ve kabul sağlayan alternatif iştirak ve sorumluluk alanları yaratılmalı; zorbalığın ağırlaştığı geçiş periyotlarında dışlanmayı önleyecek uygulamalar hayata geçirilmelidir. Toplumsal cinsiyet eşitliği bu dönüşümün ayrılmaz bir kesimi olarak ele alınmalıdır.

Okul bileşenlerinin âlâ olma halini destekleyen kapsayıcı öğrenme ve çalışma ortamlarının güçlendirilmesi: Sanat, spor ve kolektif üretim alanları fiyatsız ve erişilebilir olmalı ve bu alanlar çoğaltılmalıdır. Beslenme ve temel gereksinimlere erişim tüm öğrenciler için teminat altına alınmalı, dezavantajlı öğrenciler için maddi takviye ve burs imkânları akademik muvaffakiyete dayalı olmaksızın sağlanmalıdır.

Fiziksel ortamın inançlı ve erişilebilir kılınması: Okul içi ve dışı alanlarda riskli alanlar tertipli izlenmeli, riskler giderilmeli; temel altyapı hizmetleri kesintisiz sağlanmalıdır.

Eğitim sistemindeki yapısal baskıların azaltılması: Standartlaştırılmış müfredat ve imtihan sistemlerinin yarattığı daima performans baskısı dışlanma hissini ve akranlar ortası tansiyonu besliyor. Ölçme ve kıymetlendirme süreçlerinde proje, performans ve süreç odaklı yollar kullanılmalı; muvaffakiyet göstergeleri akademik sonuçlarla sonlu kalmamalıdır. İkili eğitim sonlandırılmalı, kalabalık sınıflarda öğretmen başına düşen öğrenci sayısı kademeli olarak azaltılmalıdır.

Dijital ortamlarda şiddetin önlenmesi: Dijital platformlara çocuk hakları temelinde yasal yükümlülükler tanımlanmalı, nefret söylemi ve ayrımcı içeriklere karşı içerik moderasyonu zarurî hâle getirilmelidir. Okul bileşenlerine eleştirel dijital medya okuryazarlığı eğitimi sunulmalıdır.